Genel konumu
Şalpazarı ilçesi Doğu Karadeniz Bölgesinin orta kesiminde yer alır. Trabzon iline bağlı olup, ilden uzaklığı 65 km'dir. Beşikdüzü ilçesinin batısındaki Akhisar vadisinden gidilir. Kıyıya uzaklığı 15 km kadardır. Denizden yüksekliği 270 m'dir. ilçe merkezi Akhisar deresi ile Küçük deresinin birleştiği noktada kurulmuştur.
Konum itibarıyla ilin en batısında yer alır. Giresun iline bağlı Ey-nesil ve Görele ilçeleri ile komşudur. Kuzeyinde Beşikdüzü, Güneyinde Gümüşhane iline bağlı Kürtün ilçesi ve Doğusunda Tonya ile çevrilidir. 138 Kilometrekare (hektar) alan üzerinde ve yaklaşık 40°-41° kuzey paralelleri ve 39°-40° doğu meridyenleri üzerinde bulunmaktadır.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Yüzey sekilleri
Şalpazarı ilçesi yer şekilleri bakımından çeşitlilik gösteren bir yerleşim merkezidir, genelde çok engebelidir. İlçenin ortasından geçerek ilçeyi ikiye bölen Akhisar deresinin her iki yanında dik yamaçlarda köyler kurulmuştur. Köyler karşılıklı olarak birbirini görür.
Ağasar deresine dik akan küçük derecikler genelde köyler arasındaki doğan sınırları oluşturur. Yaklaşık 35 km uzunluğundaki oluk biçimindedir. Akhisar vadisi yeryüzü şekillerinin temelini oluşturur. Arazi çok engebeli ve saydır. Bir rivayete göre çok eskiden bu bölgeden göçüp giden birkaç aileye, Beşikdüzü Takazlı mevkiinde oturan köylüler: " Niçin göçüp gidiyorsunuz"? diye sorduklarında göçen aileler adına konuşan reisleri elleriyle işaret ederek: "Burada geçinilmez arazi sakat, verimsiz sizde görüyorsunuz AHA SAY" de-
miş. Bu söylenti dahi Ağasar'ın yeryüzü şekillerini özetler niteliktedir, ilçemizde geçimini yanlız topraktan sağlayan bir tek aile dahi yoktur. O rivayette olduğu gibi hâlâ geçinil-memekte, günümüzde de göçme işi devam etmektedir.
ilçenin yüzey şekilleri genelde çok engebeli, dik yamaçlardan birçok vadi ve topraktan oluşur. Öyle ki alışık olmayanların yürümesi dahi oldukça zordur. Bu yamaçlardan tırmanarak platolara hakim tepelere çıktığımızda, Beşikdüzü ilçe sınırından başlayan (9 km) tepe sınırları (Sisdağı gibi) yükselerek güneye doğru iki sıra halinde devam eder. Birinci sıra Tonya ilçesi doğal sınırını oluşturarak güneye doğru uzanan ve Alaca yaylasından Kürtün ilçesi topraklarında son bulur. Bu tepeler kuzeyden güneye sırası ile izmiş tepesi (1014 m), Sivritaş ve Evliya tepesi (1125 m), inciktepe (1138 m), Saravuluk tepe (1362 m), Tahtalı tepe (1354 m), Karakısrak (1900 m) rakımındadır.
Ağasar'ın batısındaki ikinci sıra ise yine Beşikdüzü sınırlarından başlayarak, Görele (Giresun) sınırlarını takip eder, Kürtün (Gümüşhane) ilçesi topraklarında son bulur. Bu tepeler Kabalak tepesi (1074 m), Ağa konağı (1030 m), Enişdibi (1042 m), Şahin tepesi (1090 m), Konak tepe (1823 m), Sisdağı (2118, 2161,2168, 2182 m) rakım-larmdandır.
Ağasar vadisinin güneyden önünü bir set gibi kesen Şıh kıranı (1382 m), Alaca yaylaları ve Evliya tepesi (2168 m), Çakılı tepe (2100 m) rakımmdadır.
ilçe kuzeyden güneye doğru yükselerek devam eden iki sıra dağ arasındaki derin vadiye, vadinin yamaçlarına serilmiş köylere "AĞASAR" denmektedir. Yerleşik köylerden yukarı doğru çıkıldıkça mezra ve yaylalara ulaşılmaktadır.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Akarsular
Şalpazarı ilçesinin en büyük akarsuyu Ağasar Deresi, Şıhkıram ve Sis Dağı eteklerinden çıkarak Ağasar vadisini boydan boya kat ederken, doğudan ve batıdan köyler arası sınır teşkil eden birçok küçük dereciklerin suyundan alarak kuzeye doğru yoluna devam eder.
ilçe merkezinden büyük kolu olan küçük dereciklerin suyundan da alarak kuzeye doğru yoluna devam eder. ilçe merkezinden büyük kolu olan küçük dere (Fidanbaşı ve Sugören) deresi ile birleşir. Nihayet Beşikdüzü ilçesinin batısından Karadeniz'e dökülür. Uzunluğu 42 km olup, göz ve sel suları ile oldukça bol su, ülke çapında tanınan ve üzerine Türküler yakılan bir akarsuyumuzdur. Alaca yay-
lası ve Gökçeköy'den çıkan Gökçe-köy deresi (Çayırdere, Kovanlı dere) kolları ile birleşerek Sisdağı'nın batısından Görele topraklarından Karadeniz'e dökülür.ilçenin mesiresi haline gelen ve adını da minarellerinin özelliği itibarıyla acılığından alan ilçe merkezinden 8 km güney istikametinde bulunan Ağasar Deresi'nin hemen üzerinde akan "ACISU" mevcut olup şita suyu olarak içilmektedir.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
İklim
Şalpazarı ilçesinde Doğu Karadeniz iklimi hüküm sürer. Genel olarak her mevsim yağışlıdır, ortalama sıcaklık yaz aylarında 20-25 C, kış aylarında 5-10 C civarında olur. Bu ısı derecelerinden de anlaşıldığı gibi Ağasar'da iklim yazları ılık ve sıcak, kışları ise ılık ve soğuk geçer.
Kurak iklime rastlanmaz ve ilçenin alt kesimlerinde fazla kar tutmaz.Yükseltinin 1500 m'nin üzerine çıktığı yerlerde ve yaylalarda yoğun sisli hava gözlenir. Isınan hava yükselir ve yükselen bu nemli hava Alaca, Karakısrak, Şıhkıranı ve özellikle Sis Dağında
yoğun sis halini alır.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bitki Örtüsü
Şalpazarı ilçesi Doğu Karadeniz Bölgesinin orta bölümünde yer aldığından hemen hemen her mevsim bol yağışlı geçer. Bu bakımdan bölge koyu yeşilin tanımına örnek teşkil eder. Yüksekliği deniz seviyesinden 100-2000 m arasında kalan araziler geniş yapraklı ağaçlar ve ekilebilen tarım alanları mevcuttur.
En çok görülen ağaç türleri Kestane, Meşe, Kızılağaç, Gürgen, Ladin, Karaağaç ve isteriç (Garigen) dir. Yüksekliği 1.000 m'nin üzerindeki yerlerde Doruk, Çam, Gürgen gibi ağaçlarla kaplı olduğu görülür. Dağ ve tepe üstleri ise Alp tipi VVegetation (nemi
seven bitki, çiçekler ve çayırlar) ile çevrili otlaklar görülür.
Rakımı yaklaşık 1.000 m'nin altında olan arazilerde yetişen en fazla ürün fındıktır. Diğer kültür bitkileri ise mısır, patates, kabak ve fasulyedir.
137 Hektar tarla alanı 27.500 Dekar tarla alanı 10.30 "fındıklık 35.000" çayır mera
643.000 " orman ve çalılık mevcuttur.
İlçede yetiştirilen başlıca meyve çeşitleri ise armut, elma, kiraz, erik, ayva, dut, kokulu siyah üzüm vs... Yüksek kesimlerde ise armut, ceviz ve elmadır.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Nüfus yapısı
İlçe Osmanlı döneminde Trabzon sancağı, Görele kazasına bağlı iken 1798 tarihinde çıkarılan bir fermanla yine Trabzon sancağına bağlı Vakfıhatuniye (Vakfıkebir) kazasına bağlandığı yöre halkının elinde bulunan belgelerden anlaşılmaktadır.
Şalpazarı 1914 yılında bucak haline getirilmiş ancak sonradan bucak teşkilatı kaldırılmış ve 1927 yılında yeniden bucak olarak teşkilatlanmıştır. 19/06/1987 tarih ve 3392 103 ilçe kurulması hakkındaki kanunla ilçe olmuş ve 02/08/1988 tarihinde teşkilatlanarak fiilen faaliyete geçmiştir.
Sayım yıllarında ilçemiz ve bağlı kasaba ile köylerinde yüzölçümüne göre oldukça fazla nüfusa sahip olan ilçemizin yaklaşık 2/3'ü gurbet, tahsil ve memurluk gibi işler nedeniyle ilçe dışında yaşamakta olduğundan nüfus sayımlarında gösterilmemektedir.
.......................................................www.agasar.biz..............................................................
|
